PETER DU GARDIJN - Wat huid is

Je hebt dichters die op één thema jagen en dat in een net van een gering aantal trefwoorden willen drogen en je hebt dichters die de hele wereld bejubelen en daar alle mogelijke benamingen en motieven op loslaten. Tot de laatste soort behoort zeker Peter du Gardijn (1963, Barneveld), die in 2006 als romancier en in 2007 als lyricus debuteerde. Toch klonteren zijn strofen nooit samen tot een lexicale brij zoals bij nogal wat van z'n collega’s in hetzelfde kamp het geval is. Integendeel, de meest diverse onderwerpen verkrijgen door zijn transparante zegging en vooral zijn goed doordachte verbindingsspel een veel hogere graad van helderheid dan buiten de bundel. Vrijwel elke regel bevat combinaties om over na te denken: "De nooduitgang is een deksel / met een steen erop" of "Een meeuw met een gloeiende kiezel / in zijn bek". De scherpte van de toch al bovenmatig transitieve beeldspraak maakt dat die zelfs de banaalste uitgangspunten overstijgt. 'Wat huid is' bevat authentieke poëzie, vooralsnog helaas voor een beperkt publiek, die ook nog eens een flinke groei suggereert. Volgen dus, deze Du Gardijn!


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, december 2014
Uitgeverij: De Bezige Bij
Foto auteur: Ton Koene


www.alberthagenaars.nl

ONNO KOSTERS - Vangst

De poëzie van Onno Kosters (1962, Baarn) staat onophoudelijk onder druk van de wereld, roept die zelfs op. Vanuit alle mogelijke hoeken, door alle kieren, kruipen gebeurtenissen en wetenswaardigheden, hoe banaal schijnbaar soms ook, het aandachtsveld van de maker op. De uitgangspunten in ‘Vangst’ variëren van buikspek met sjalotjes tot een brand en van Homerus’ koningsdochter Nausikaä tot paaldansen. Door steeds veranderende werkprocessen, waarin associaties, voorbehouden, verdraaiingen en humor een grote rol spelen, ontstaan grillige verhaallijnen met een niet altijd relevante maar wel degelijk originele inhoud. Op veel zinnen kun je lang kauwen maar saai zijn ze nooit.

ik herinner me dat ik klaarstond
de klok stil- en de wereld
verderging
zonder dat hij verderging
je niet

Dit houdt in dat de lezer zelf bakens in de gedachtestromen moet oprichten. Lang niet iedereen kan of wil dat doen, zeker niet wanneer poëzie als een spiegel van traditionele eigen waarden moet dienen. Degenen die vooral op taalspel gericht zijn, verrast willen worden, zullen echter blijven graaien.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, december 2014
Uitgeverij: Atlas Contact


www.alberthagenaars.nl

MARTIJN BENDERS - Wat koop ik voor jouw donkerwilde machten, Willem

Martijn Benders (Mierlo, 1971) liet de gedichten van zijn tweede bundel los als een spreeuwenzwerm in november. Zo ongeordend, vluchtig, grillig maar ook net zo fascinerend en karakteristiek komen ze althans over. Het boek kent dan ook, consequent, indeling noch inhoudsopgave. Lang niet alle teksten lijken qua overdracht relevant maar wel zijn ze allemaal te omschrijven met niet minder losse begrippen als dartel, associatief en vrij. Veel fragmenten zijn uitwisselbaar en wie weet was de dichter daar ook op uit. Een voorbeeld: “De hoerenbar is voor het schappelijk ego. / Het heeft iets communistisch, net als spinazie. // De monetaire eenheid moet niet ter discussie staan.” Benders heeft dus gelukkig humor hoog in zijn driftig wapperende vaandel staan. Het autonome taalspel is minstens zo belangrijk als de inhoud. Dat maakt deze poëzie op de eerste plaats boeiend voor lezers die de woorden en beelden als klei, verf of klanken kunnen beschouwen in plaats van als berichten. Er kan echter met gemak over duidingen gefilosofeerd worden: “Alles om eindelijk woordaf te zijn.” Origineel werk!

Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2014
Uitgeverij: Van Gennep
Foto: ?


www.alberthagenaars.nl

Y.NÉ - De werkelijkheid houdt het lang vol

Zonder twijfel is Y.Né (1958, Goes) een van de meest speelse dichters in ons taalgebied. Haar ontwikkeling werd in 2009 vastgelegd in de verzamelbundel ‘Hier mag niets af zijn’. Deze nieuwe titel geeft aan dat ze zich eerst richt op de waarneembare wereld. Maar dat is slechts een aanloop. Haar credo is namelijk dat je daar ook iets mee kan, mag, moet dóen en liefst zo persoonlijk mogelijk. De beginregels tonen al wat dat in termen van poëzie kan betekenen: “Het trage heen en weer van ruitenwissers leert / dat geen van mijn gedachten strookt / met staat van vrede. Dat het rode lampje brandt / raakt niet mijn brein.” Amper klankovereenkomst dus, geen zoetgevooisde zinnen en zeker geen behaagzucht. Nee, de zegging en beeldspraak staan geheel in dienst van het overbrengen van gedachten, even zovele aansporingen voor de lezer om die te delen, aan te vullen of te vervangen maar in elk geval om de tekst te activeren. Over bijna alle strofen valt na te denken en dan kán de vertrouwde mentale ruimte worden afgesloten, een nieuwe worden geopend, in maar bij voorkeur buiten de perken van het gedicht. “Het einde tart de verbeelding”, dixit Né.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2014.
Uitgeverij: De Geus.
Foto: Albert Hagenaars.


www.alberthagenaars.nl

PETER THEUNYNCK - De benen van de hemel

'De benen van de hemel' is een passende titel voor de nieuwe bundel van Peter Theunynck (1960, Eeklo). Hij geeft zowel een verticale interactie aan als het vermoeden van transcendentie. De omslagfoto toont hoge bomen. Daarmee is het belangrijkste motief aangegeven. Theunynck maakt dankbaar en vernuftig gebruik van wortels, takken, eigenschappen en symboolwaarden van bomen. In vrijwel elk gedicht van de zeven afdelingen staat wel minimaal één woord dat er mee te maken heeft, bijvoorbeeld bast, kweepeer, park, ontbolsterd, kreupelhout, planken, pitten, kruisen, tafelpoten. Vanuit dit woordenveld bestrijkt Theunynck de klassieke thema's geboorte, liefde en dood en daaraan gekoppeld tijden en plaatsen van lijden, vreugde, behoefte aan spiritualiteit, getuige ook titels als 'Reïncarnatie', 'Verlies', 'Flanders Fields', 'Yperiet', 'Calvarieberg' en 'San Michele, Dodeneiland'. Door het eenvoudige taakgebruik en de harmonieus uitgewerkte beeldspraak kan deze poëzie door een grote groep lezers worden gewaardeerd. Dit wil niet zeggen dat semantisch gerichte puzzelaars af moeten haken. Er is voor ieder wat wils.

Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2014.
Uitgeverij: Wereldbibliotheek.
Foto: n.n.b.


www.alberthagenaars.nl

MARC KREGTING - dood vogeltje vluchtstroken

Marc Kregting (Breda, º1965) weet verbluffend origineel te schrijven, zo ook weer in dit boekje prozateksten, dat er aan de buitenkant als een poëziebundel uitziet. Geen stukje is langer dan anderhalve pagina. Dat wil niet zeggen dat zo’n tekst snel ‘uit’ gelezen is. Integendeel. Kregting koppelt een laconieke zegging aan verschillende en bovendien snel verspringende betekenislagen, zodat er een gecomprimeerd, haast driedimensionaal taalwerk ontstaat. Kenmerkend daarvoor zijn een verrassende kijk op de werkelijkheid, een bizarre maar overtuigend overkomende ‘logica’ die tot hilarische momenten leidt, en tal van stilistische en lexicale vondsten: ‘één voor één knakten de amaryllissen op hets orgel en plengden rode vloeistof die dood vogeltje als diksap determineerde en dan werd het dingsig’.
Kregting gaat voorbij het punt waar het Surrealisme is blijven steken, zijn taalspel overstijgt traditionele thematieken en motieven en roept een nieuwe leeshouding op. Daarmee verwerft hij zich een unieke positie: even boeiend als, vooralsnog, onbereikbaar voor het grote publiek. Volg Kregting!


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, maart 2006.
Uitgeverij: Wereldbibliotheek


www.alberthagenaars.nl

DANIEL DEE - Monsterproof

Er valt weer veel te ontdekken in deze vierde bundel van Daniël Dee. Dat is deels te danken aan de thematiek van de ontregelingen in de waarneming van het dagelijkse bestaan, door de dichter onder de term ‘waanzin’ samengevoegd.
Zoals in vorige bundels toont Dee zich een rusteloze onderzoeker en weet hij door zijn met energie geladen woordenstromen soms diep in de taal door te dringen. Dat fnuikt wel de efficiëntie en effectiviteit die het genre eveneens eist. Eén voorbeeld:


uw informatiebron voor alles over wietkweken uitgebreide informatie over het kweken kopen bewerken roken en gebruiken van (medicinale)... gesmede zuiver geharde hamer waardoor splinteren of opkrullen wordt voorkomen uitvoering met hout...tijdens de winterberging op het droge is de buitenlaag van de antifouling lichtjes beginnen opkrullen, deze moet dus sowieso verwijderd worden vooraleer... kraken en opkrullen kraken en opkrullen oorzaak kraken wordt veroorzaakt door veel te dikke filmapplicatie door sterk wisselende temperatuurverschillen... (archief) dames die hun tenen opkrullen om pumps te kunnen dragen Marokkaanse jongeren liefde en relaties (archief) goede goedkope kapster voor haren opkrullen (soort watergolven)



en zo gaat het nog een tijdje door...


Poëzie is dus zeker niet in gelijke mate in het boekje van zes afdelingen te vinden maar nog het meest in de kortere teksten. Taalavontuur op zich daarentegen komt ongegeneerd aan bod in de prozagedichten, die zich soms over meer dan één pagina uitstrekken. Toon, woordkeuze en onderwerpen zullen vooral jeugdige lezers aanspreken. In het 6e deel staan vertalingen van Russische verzen van Liza Yuvachova, wellicht een mystificatie van Dee. ‘Monsterproof’ is geen ‘must have-bundel’ maar ook geen miskoop.

Eén van de 'rustigste' teksten is:


FOTO UIT DE DEE-COLLECTIE

Het mooie uitzicht op de Schie is niet zichtbaar.
Evenmin de ruimte die ons huis werkelijk had.
In het trapgat staat de grote koelkast klem.
Zo'n grote Amerikaanse koelkast die ik altijd
al wilde met een ijsblokmaker. Hij kan niet meer
omhoog of omlaag. Daarvoor sta ik te vloeken
tegen mijn persoonlijke demonen buiten beeld.
Ik was liever lethargisch gebleven, maar er kwam
een vrouw. Mijn lieve vrouw die achter
de koelkast staat. Haar paarse rok is net te zien.
Ze is drie maanden zwanger. Wie de foto
genomen heeft kan ik me niet meer herinneren.
Ik dacht dat wij in die tijd altijd met ons tweeën waren.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2010.
Uitgeverij: Passage
Foto: Via Twitter (geen fotograaf genoemd)


www.alberthagenaars.nl