JAN KLEEFSTRA - Raafverwantschap

Net als bij ‘Melk druppen’ (2014), weet Jan Kleefstra al meteen met een uit twee elementen bestaande titel raadsels op te roepen. Of je wilt of niet, je denkt na over mogelijke verbanden. Dat die allesbehalve causaal of anderszins logisch zijn bewijzen de gedichten. Toch suggereren de woorden en beelden een haast vanzelfsprekende samenhang. Kleefstra laat het verhalende element dus niet los maar roept er een parallelle wereld mee op. De meest eenvoudige uitspraken prikkelen de fantasie. Wat te zeggen bijvoorbeeld van:


Wind waait niet meer als vroeger

ook niet als ze regen draagt

zich langs de paden begeeft
naar het ven van de kleine duiker


In de verte doen dit soort regels denken aan werk van Toon Tellegen en Hans Faverey. Beelden van landschappen en observaties van de elementen verenigen zich tot een zelfstandig universum dat intiem en vertrouwd overkomt maar ook aan alle kanten openheid uitstraalt. Deze bijzondere poëzie is gemakkelijk te lezen maar moeilijk te duiden, al hangt de werking gelukkig niet van het laatste af.

Lucien Tinga maakte de goed passende tekeningen.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2015
Uitgeverij Aspekt



www.alberthagenaars.nl

CORINNE POLEIJ - Klapperbomen in de moessonwind

De titel maakt duidelijk dat Corinne Poleij (1969) de lezer meevoert naar tropisch Azië, in dit geval Indonesië, dat in terugblikken ook aan bod komt als Nederlands-Indië.
De teksten doen zich eerder voor als sfeervolle verhaaltjes dan als gedichten. Dat komt vooral door de verteltrant, die van veel liefde voor het onderwerp getuigt. Waar Poleij al beeldspraak gebruikt, dient die bovendien om het bekende te bevestigen en niet om originele, laat staan spannende, verbanden aan te gaan. Het inzetten van handschrift tussendoor lijkt volkomen overbodig. Interessant is het inzetten van woorden als ‘boeboek’ en ‘ngobrol’ die achterin verklaard worden. Andere pagina’s met algemene uitleg zouden niet nodig moeten zijn maar storen niet. Dat doen wel de fouten. Hoewel de schrijfster in allerlei aspecten van het land wil doordringen, blijft zij poëtisch gesproken in de beschrijvende laag steken. Van een eigen zegging, één van de belangrijkste aspecten van poëzie, is vrijwel nergens sprake, terwijl je daar toch echt geen trukendoos voor open hoeft te trekken.
De mooie foto’s zijn ook van Poleij.




Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, september 2015
Uitgeverij aquaZZ



www.alberthagenaars.nl

HUBERT VAN HERREWEGHEN - De Bulleman & De Vogels

Het zal je maar gegeven zijn: niet alleen 95 worden maar ook nog eens gedichten schrijven die speelser zijn dan het werk van veel collega's van jongere generaties en bovendien tot je beste eigen resultaten behoren. Het is Hubert van Herreweghen (1920, Pamel) gegund. Al op een moment dat de meesten met pensioen gaan, zette hij nog een tandje bij.

Enerzijds loopt zijn taalspel vaak uit in puur experiment, anderzijds wordt hij terecht gezien als een schatbewaarder en doorgever. Ook in deze zevendelige bundel zijn de twee tendensen, die soms aan Gezelles werkwijze doen denken, duidelijk zichtbaar. De inzet bijvoorbeeld van archaïsche woorden zullen op veel lezers, zeker in het noorden van het taalgebied, als neologismen overkomen: bulleman, glariën, hinnebezen, bijzen en hamei. Behalve op talige aspecten richt de dichter zich op de raadsels van het leven: het ongrijpbare geluk dat je toch bijblijft, de natuur, vriendschap en, onvermijdelijk, de dood.

Deze late teksten zijn zo soepel en dartel geschreven, hun inzichten zo origineel weergegeven, dat een bestelling haast een voorrecht is.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, juni 2015
Uitgeverij P, Leuven


www.alberthagenaars.nl

STEFAAN VAN DEN BREMT - Kromzang

Zoals zíjn traditie wil, offreert de dichter, vertaler en essayist Stefaan van den Bremt (1941, Aalst) weer een grote variëteit aan poëzie in slechts één bundel. ‘Kromzang’ bestaat uit 5 delen plus enkele pagina’s aantekeningen die op zich al boeiend zijn. De afwisseling resulteert niet alleen uit de verscheidenheid aan onderwerpen (hier o.a. het belang van de Vlaamse Primitieven, Louis Paul Boon, de Katharen en de dood van moeder) maar ook uit de ‘verwijsborden’ achter de ‘richtingaanwijzers’. Zo begint de bundel al verrassend met:

Ik ben een slecht gedicht.
De beeldspraak sta ik in de weg.
In mij rijmt alles op niets.

Erger nog: ik speel toneel,
ik plagieer Gods adem.

Daarnaast springt Van den Bremt steeds van de ene stijl op de andere. Toch spreekt uit elk register vakmanschap. Deze van levensinzichten getuigende verzen zijn gemiddeld beter dan zijn vroegere werk. Het is niet alleen dankbaar grasduinen in dit boek maar ook hard werken. De dichter roept de lezer namelijk op om, door zo intensief mogelijk te lezen en mee te denken, van verkennen te komen tot (h)erkennen.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, juni 2015
Uitgeverij: In de Knipscheer


www.alberthagenaars.nl

BRIGITTE SPIEGELER - Krijgskunst

Brigitte Spiegeler (1971, Roelofarendsveen), die ook in de beeldende kunst actief is, zorgt voor een poëziedebuut dat meteen een eigen geluid laat horen. De disciplines kennen overeenkomstige uitgangspunten en werkwijzen. Haar gedichten, verdeeld in 7 reeksen, staan bol van de spanningsmomenten, deels door de vele wendingen in de toch al opvallend bondige verhaallijnen, deels door een militair geladen beeldspraak (zie titel) die vooral de taal zelf op de korrel neemt en deels door lexicale vondsten als 'tongslag', 'verzilverbaar', 'faamschenders' en 'taanmoment'.
Andere kenmerken zijn de compacte zegging (ook de gedichten en regels zijn kort), de nodige verwijzingen (die de plaats van uitleg in meer traditionele lyriek innemen) en het beroep op de autonomie van de verzen. Zo bedt Spiegeler haar manoeuvres niet of nauwelijks in; ze worden niet opgebouwd, ze zijn er! Eén citaat:

Wijnkelder gesloten
de haren gespekt met vet
stenen los in de hand
Troebele moederkoek.

Conclusie: ‘Krijgskunst’ is een ongemakkelijk bedoelde maar intrigerend eigenzinnige bundel. Spiegeler telt mee!


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2015
Uitgeverij: In de Knipscheer


www.alberthagenaars.nl

WOUTER GODIJN - De professor en de hyena

De gedichten van Wouter Godijn (1955, Amsterdam) passen ondanks hun originaliteit goed in een poëzierichting die zich sinds enkele jaren manifesteert. Het gaat veelal om werk dat een wijdvertakte thematiek en een onbeperkt aantal onderwerpen kent, neologismen uitstrooit, het stempel van experimenteerzucht draagt en flarden proza opneemt. Humor is er in alle soorten en maten maar meestal komt die absurdistisch over. De omvang van de teksten varieert van pagina’s lange woordenslingers tot mededelingen van slechts enkele woorden, zoals in deze bundel: “Professor gulp alweer vergeten!” Het is taalspel ten top, dat betekenis echter nooit uit het oog verliest (zoals poëzie die alleen taalmuziek wil zijn), integendeel. Ook Godijn is erop uit dat in z’n werk genoeg valt te duiden:


Het onttuimelde zich:
verbluffend gemak, alsof er überhaupt nooit
getuimeld was, én sprong -hoe?-


De lezer waant zich soms op de kermis, met alle toeters en bellen maar ook alle kicks van dien. Degene die bereid is er lang te vertoeven en veel te ondernemen, kan met de nodige prijzen huiswaarts keren.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2015
Uitgeverij: Atlas / Contact



www.alberthagenaars.nl

PIET GERBRANDY - Voegwoorden

De publicatie van 10 bundels en het winnen van diverse prijzen rechtvaardigen zeker een overzicht van de poëzie van Piet Gerbrandy (1958, Den Haag), die ook als classicus en criticus actief is. De titel verraadt dat de dichter niet alleen verbanden wil leggen maar ook openingen vullen óf maken. Daarnaast dringt de associatie 'vervoegen' zich op. Achteraan in het boek staan 20 verse teksten en een ironische biografische schets. Gerbrandy's gedichten kennen een hoge densiteit aan berichtgeving, taalspel, onderzoek, verwijzingen en humor. Dit alles heeft hij in een originele, smakelijk gebonden verwoording weten te kokkerellen. Soms verglijdt de poëzie in proza maar dat heeft eenzelfde geur. Dit werk eist een inspanning die groter is dan de gemiddelde poëzielezer gewend is te doen. De beloning laat echter niet lang op zich wachten want veel gedichten bezitten een onverwacht grote ruimte waarin het goed dwalen is. Het is ook belangrijk om eigen richtingwijzers te plaatsen; Gerbrandy vraagt niet voor niets:

Wat ging jij hier doen toen je opkwam?
Wat laat jij hier na als je gaat?


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, maart 2015
Uitgeverij: Atlas / Contact


www.alberthagenaars.nl