HANS DEKKERS - Een uil in de zon

Ambitie en, nog belangrijker, schwung, dat heeft Hans Dekkers (1954, Venlo), die 5 romans schreef maar als dichter pas in 2006 met 'Banjoman' debuteerde. Met ‘Een uil in de zon’ levert hij een staalkaart van mogelijkheden af: lange gedichten en korte (van soms maar enkele woorden), strofische en zonder witregels, maar steeds is zijn taal krachtig, grijpend naar originele combinaties van woorden, gedurfde beelden. Het onderlinge verschil in kwaliteit is groot, te groot. Naast sublieme momenten zijn er draken van regels als “Potdicht zijn de kluizen waarin de oeverloze geest / zich achter adem krabbend schor zingt” waarin de effecten elkaar verdringen en dus teloor gaan. Met een grotere beheersing, een betere dosering vooral, en toch eenzelfde tempo zou hij gemakkelijk veel verder komen. Ook in de keuze van onderwerpen is hij niet bepaald schuchter. Hij behoort tot de dichters die uit elk object, elk idee, elke ervaring wel vonken weten te slaan maar die dan niet altijd kunnen laten oplaaien tot een vuur. In Dekkers’ askring liggen echter genoeg gloeiende sintels om de ware poëzielezer warm te houden.
Het beste gedicht is ‘Zwerfkei’, waarin jeugdherinneringen een autonome en ook nog eens spannende werkelijkheid in taal bereiken:


Ik verstop in een zandbak het monsterende ik,
de conquistador. Boven spant
het zwerk van een versleten deken
met een zwerfkei op elke windrichting.
Dan stort een meteoor één meter door het heelal.
Ik ren achter mijn broertje het huis in,
mijn tranen rode druppels op het parket.

In de erker wachten we achter een gaashor
op de blauwe Simca. Mijn vader stapt uit, gehaast,
niet lang daarna gaat zijn hand door mijn klittende haar,
hij grijpt naar naald en draad. Herinnering sluit zich,
trekt zich terug in dromen:

erker, gietijzeren hek, tikkende buizen,
gebrandschilderde ruiten boven aan
een oneindige, marmeren trap. In dit huis vol van aceton- en
jodiumgeuren beroert een zachte ziel een metalen eendenbek.
Ik neem de trap en steek de bek diep in mezelf,
tuur en tuur, zie de tuin, de kei, mijn bloed.





Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, februari 2010
Uitgeverij: Wereldbibliotheek
Foto auteur: Koos Hageraats


www.alberthagenaars.nl

WILLEM GLAUDEMANS - Veelkleurig wit

Ver van de poëzierenbaan, van het poëticaal discours ook, bouwt Willem Glaudemans (1954, Den Bosch) aan een oeuvre waarvan elk gedicht zich meteen inhoudelijk onderscheidt. Gevoed door zijn kennis van tal van religieuze en esoterische geschriften (hij vertaalde o.a. de 'Nag Hammadi' teksten) past hij met wisselend succes diverse daaraan ontleende principes in zijn verzen toe. 'Veelkleurig wit', deze titel geeft zijn streven naar eenheid in verscheidenheid al aan, is Glaudemans’ derde bundel en met 130 pagina’s meteen de dikste. Niet voor niets verscheen hij bij Tattwa, gespecialiseerd in spirituele boeken. Het Sanskrietwoord tattva betekent o.a. elementaire waarheid. Het boek kent een symbolisch geladen compositie van negen afdelingen plus een vooraf en achteraf. In de derde en zevende speelt een verzelfstandigd, soms gepersonifieerd Niets, de hoofdrol. Ook andere ontkenningswoorden zijn actief. Dat uitgangspunt leidt tot fascinerende regels met veel contrasten die dat, afhankelijk van de leeshouding, niet hoeven te zijn, die zelfs samen kunnen vallen. Andere delen verwijzen vooral naar plaatsen (Ierland, Troje), beroepen (chauffeur, heelmeester, profeet, alchemist) en culturen. Zelfs waar Glaudemans’ verzen aan poëtische slagkracht inboeten, blijven nog altijd boeiende gedachten overeind. Het slotgedicht is een oude tekst, nog uit zijn studententijd. Het past zo goed hier dat het als een sluitsteen kan fungeren.
Ik kies echter een ander vers, meer representatief, om deze korte bespreking af te sluiten:



GEGEVENS VOOR EEN (SYMBOLISTISCH?) GEDICHT

morta is in het Bretonse frans
wat bogwood in het Ierse engels is,
in de nederlandse veenkolonie is er
het woord kienhout
voor het fossiele diepzwarte hout
dat met turf is samengeperst
net niet versteend, donker hard onbrandbaar
(in oude Ierse cottages als latei boven de haard gebruikt)
en niet door mensenhand meer te kerven
als het eenmaal door tufstekers is blootgelegd
uit de donkere zompige grond,
alleen in het natte veen is het, van vocht verzadigd,
te bewerken, waarna het zich in die vorm
terugtrekt in zijn onwrikbare tijdloosheid
maar waarvan dit nu het symbool is?
(inzendingen graag naar onderstaand adres)

ingezonden door
Seamus Heaney; het veenlijk van mijn vader
T.S. Eliot: bomen uit braakland in april
H.H. ter Balkt: weet niet, cement misschien?
Wallace Stevens: stille wereld die harde woorden maakt







Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2013
Uitgeverij: Tattwa


www.alberthagenaars.nl

ZEELAND - Literaire reis langs het water

Wind, havens, vertes, de liefde én de angst voor het water; aan deze greep uit de zak met kernwoorden die Zeeland bepalen wordt in onderhavige bloemlezing ruimschoots voldaan. Een hoogtepunt is al meteen de inleiding met 30 blz. van Francisca van Vloten. Het zou niet moeten maar feit is dat de kwaliteit hiervan die van nogal wat opgenomen gedichten en prozafragmenten overtreft.
De bijdragen zijn van in Zeeland geboren en getogen auteurs als Hans Warren, Johanna Kruit en Hans Verhagen maar ook van betrokken buitenstanders als J.C. Bloem en Job Degenaar. Behalve de literaire kwaliteit is ook de geografische dekking opvallend ongelijk. Zo is er buiten de inleiding geen aandacht voor Tholen en St.-Philipsland, terwijl daar toch goede literatuur over bestaat. Helaas werd één vers tweemaal opgenomen. Commercieel dik in orde maar poëtisch storend is de reclame van sponsors, elk aanwezig met een grote foto, steeds naast een tekst. Tenslotte valt de kwantiteit tegen: slechts 26 keuzes. Daarom is dit boekje, behalve voor de bibliotheken in Zeeland natuurlijk, niet echt een aanrader.

Hieronder twee van de betere gedichten: een destijds, in 1963, opvallend moderne tekst van Hans Verhagen, gevolgd door een traditioneel vers van Johanna Kruit van latere datum:



ZEEUWSE REPORTAGE

Zeeuwse reportage: Aktueel is de branding,
en natuurlijk het bazalt,
en geen teken van leven geeft de passerende voetstap.

Het zand heeft veel mensenkennis opgedaan,
en 30.000 jaar herinneringen vastgelegd:
geen lamp die deze wiskunde wil lezen.

Ornitologisch of lyrisch klapwiekt de mens voorbij,
schijngestalte v.d. maan uit zijn agenda;
hem gaat geen licht op.



WALCHEREN BIJ AVOND

De dag gaat dicht als een deur. Jij schudt
een sprookje uit je mouw. We lopen
langs het duinpad naar de sterren en open
gaat de nacht. De lage lichten van de kust

beloven meer dan je kunt zien. Een visser staat
met zijn lantaarn aan in zee. Het silhouet
van een geluidloos schip wordt neergezet
tegen de einder en verschuift. Met regelmaat

van enkele seconden zwaait een armvol licht
vanaf de vuurtoren over ons heen. De wind
gaat liggen in een dal, de avond wint
het van de dag. En dan van ver komt er een dicht-

regel van Achterberg over het schaduwpad:
"Aan het roer dien avond stond het hart".




Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, december 2013
Uitgeverij: Achterland



www.alberthagenaars.nl

ROEL RICHELIEU VAN LONDERSELE - De Bruiden

Ter gelegenheid van zijn 40-jarig dichterschap kwam Roel Richelieu van Londersele (1952, Ninove), die ook proza publiceert, voor de tweede keer met een overzicht uit zijn oeuvre van ruim 10 poëzietitels. Ditmaal nam hij uit de eerste 2 bundels slechts één gedicht op en uit de 3e vijf. De andere werden integraal opgenomen. Achteraan staat de nieuwe zesdelige bundel, eveneens ‘De bruiden’ geheten. Hoewel hij al lang actief is, bleef zijn stijl opvallend bestendig. Zijn teksten kennen een regelmatige strofische bouw, eenvoudige zegging en een vaak op dezelfde manier uitgewerkte beeldspraak. Met vallen en opstaan heeft hij deze formule steeds verder verfijnd. Inhoudelijk mag hij de dichter van de relaties genoemd worden. Tegenstellingen worden bij hem niet over en weer uitgeschakeld maar met tal van nuances, door de lezer dus mede te bepalen, onverbrekelijk met elkaar verbonden. O.a. man en vrouw, vader en zoon, landschap en stad, gezondheid en ziekte, leven en dood krijgen zodoende meer diepte dan men verwacht. 'De bruiden' is geen topbundel maar kent wel topgedichten. Van Londersele is een dichter die zijn kavel in ons taalgebied niet alleen hypothecair heeft afgelost maar gezien de hoge kwaliteit van met name de laatste bundel danig in waarde heeft doen vermeerderen. Een bestelling waard, ook nog bij twijfel.




ALZHEIMER

er ligt niets in de zeef van de dag
geen spijker, geen hand, geen boek
hij loopt langs de rand van zijn terugkeer
op zoek naar geleefd en geliefd

en niets nadert, het gras weigert,
zand rukt op, bomen groeien uit elkaar,
de wilgen staan niet bij de beken

hij, de roeier, verlangt naar water:
stroomopwaarts ligt de stad van zijn geheugen



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2013
Uitgeverij:Houtekiet / Atlas-Contact
Foto auteur: © Albert Hagenaars, 23 februari 2014, Hoboken



www.alberthagenaars.nl

NACHOEM M. WIJNBERG - Nog een grap

Pas als je een eind in dit poëzieboek van maar liefst ruim 300 pagina's van Nachoem Wijnberg (1961, Amsterdam) hebt gelezen, besef je het belang van de aanvankelijk zo kleurloze titel. Het is namelijk niet zo dat de dichter grappen in poëzie vertaalt of light verse brengt. Hij blijkt meer geïnteresseerd in gewaarwordingen als ontroering, schrijnend verdriet en vervreemding die vaak ten grondslag liggen aan humor. Niet een bevrijdend lachen staat centraal maar de ruimte waarin dit zo zou kunnen gebeuren, met inbegrip van het verlengde van het gedicht (zie titel dus). Hij gaat regelmatig uit van gangbare grapsettings maar geeft er dan zo'n draai aan, bijv. door onthechting op te roepen, dat je gedwongen wordt na te denken over je eigen positie, identiteit. Het is niet alleen een origineel maar ook dankbaar uitgangspunt. Zoals gewoonlijk bij Wijnberg is beeldspraak ver te zoeken. Zijn teksten lijken uiterlijk op gedichten maar kunnen inhoudelijk ook als verhaaltjes worden benoemd. Dat maakt de werking echter niet minder indringend, al zijn de effecten wel sterker naarmate je fragmenten vaker leest.




Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2013
Uitgeverij: Atlas/contact
Foto auteur: ?

www.alberthagenaars.nl

FROUKE ARNS - Mensen die je misschien kent

Het is lang niet elke debutant gegeven met een hoogst origineel geluid te komen. De tweetalige Frouke Arns, geboren in 1964 in het Duitse Handorf, wist hier mede dankzij haar late start wel voor te zorgen. De titel en vooral de omslag (sportschoenen op een radiator) van haar bundel suggereren al welke kant het opgaat: waarnemingen die overgaan in beschouwingen en mogelijkheden. Het proces dat haar over drie afdelingen verspreide gedichten volgen is nooit de enige weg, laat staan de meest waarschijnlijke. Op werkelijk elk moment, vaak al in de eerste regel, kan de lezer geconfronteerd worden met zinsdeelcombinaties en beelden die alleen van een waar talent kunnen zijn. Een voorbeeld van het eerste uitgangspunt: "Ik weet nog hoe ik jou beging". En van het tweede: "Uit de schoot van de man tegenover je groeien chrysanten". Arns overtuigt over de hele linie. Als zij in staat is haar parameters nog scherper af te stellen; de intrinsieke, zeg de poëtische, logica dwingender te maken zónder daarbij minder irrationeel te worden kan zij uitgroeien tot een topdichter. Slotsom: een belangrijk debuut.



HET ZOU VENETIE KUNNEN ZIJN

Weer gedroomd van roedels wolven,
hondsvermoeid mee opgestaan. Deze dag behoeft
een zonsverduistering.
Alles wordt in stelling gebracht: koopwaar
met de beste kant naar boven, straten schoon,
geluid gedempt. Iemand roept iets, gaat verloren
in de schittering van het water.

Zijn je nagels rood gelakt, ook je tenen,
je weet maar nooit wanneer het treft.
Onder de stolp ben je veilig en aan een beetje
honger heeft nog niemand zijn tong verbrand.
Glasmannen stoken de ovens op, uit zand
en vuur dienen wonderen geblazen:
kleine zwanen, schuwe katjes,
vazen voor één roos.






Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2013
Uitgeverij: Marmer
Foto auteur: nnb
Illustratie omslag: Karin Smeds / Getty Images

FLORENCE TONK - Rijgen

Na een laat debuut met poëzie, gevolgd door een roman, brengt Florence Tonk (1970, Wageningen) nu haar 3e titel. De kwaliteiten zijn duidelijk: ten eerste een natuurlijk overkomend ritme dat de lezer bij meer lengte in een cadans kan brengen, ten tweede een geraffineerde, door nuances gedragen beeldspraak en ten derde een overtuigend samenspel van beide karakteristieken. Weliswaar levert dat niet steevast geslaagde poëzie op maar wel eenheid van stijl. Her en der verspreid zitten verrassende uitspraken: “Er heerste onschuld / van het meest ontwrichtende soort” en “Ooit naaide ze haar onderbroek / in het versleten kruis / van een broek van een man / die ze niet kon krijgen.” Maar saai is Tonk soms ook. Ze hoeft echter, hoewel er reisverwijzingen voorkomen, niet ver van huis te gaan om dramatiek te suggereren. De dagelijks vertrouwde omgeving en meest praktische handelingen volstaan voor haar om er verwondering en conflict mee uit te drukken. Thema's zijn, zowel concreet als symbolisch: groei en teloorgang, liefde en lust, leven en dood, samengevat: vruchtbaarheid op diverse niveaus.


GROOT

Ik was zijn fles
hij roept me weer

en iedere keer
als hij dat doet
antwoord ik rijmend ja
dan zwel ik op, omhoog
word ik reusachtig en gewichtig groot
een boom, het vrijheidsbeeld
met hem als mijn bevrijder

als hij me roept denk ik
niet meer vanzelfsprekend
aan de mijne.







Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, maart 2013
Uitgeverij: Nieuw Amsterdam
Foto auteur: Sophie Eekman
Omslag: Herman van Bostelen