KAREL EYKMAN - Jaaringen

In het schrijfambacht is Karel Eykman (1936, Rotterdam) een duizendpoot. Zo werkte hij voor kranten, radio, tv en theater. Hij richtte zich sterk op jeugdliteratuur, waarvoor hij diverse toonaangevende prijzen won en publiceert nu, t.g.v. zijn 80e verjaardag, een poëziebundel met voor elk levensjaar één gedicht. Dit originele uitgangspunt, dat meteen de titel verklaart, maakt het gemakkelijk de biografische gegevens te koppelen aan de grotere geschiedenis. Het bombardement van z’n geboortestad komt natuurlijk aan bod maar ook de Nederlandse exodus uit Indonesië en de moord op Van Gogh. Toch ligt de nadruk verreweg op het eigen bestaan. De meeste verzen tonen te weinig lyrische inslag, die blijven helaas steken in de verteltoon. Van spankracht en verbeelding is evenmin sprake. Dat neemt niet weg dat in de tekst telkens regels met levenswijsheid, weemoed, humor en relativeringsvermogen oplichten. Wie maalt om genre wanneer woorden hun doel bereiken?

Wat me nog overblijft
voordat het langs mijn handen waait
laat dat ene woord mij overkomen
waar het op aankomt:
tederheid.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, maart 2016


www.alberthagenaars.nl


Klik hier voor lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

HESTER KNIBBE - oogsteen

Als de poëzie van Hester Knibbe (1946, Harderwijk) getypeerd moet worden, dan springt op de eerste plaats haar vermogen in het oog om personages, objecten en gewaarwordingen te verbinden, in elkaar over te laten gaan.
Ze won diverse prijzen en publiceerde al in 2009, onder dezelfde titel, een eerste selectie uit haar oeuvre vanaf debuutjaar 1982. Ze was streng; zo nam ze uit haar eerste bundel maar één vers op. Daarentegen vonden twee recente bundels integraal een plek. Knibbes gedichten zijn regelmatig strofisch opgebouwd. De zegging is eenvoudig en gelardeerd met een meestal uitgesponnen beeldspraak. Daardoor ontstaan behalve parallelle verhalen ook meerdere betekenislagen.


Staarblind ben ik nu, maar
voorbij elke regel en zin zie ik
van binnen dingen die niet willen
wijken, gezichten die komen bovendrijven
om te bestaan in mij.


Contrasten (wijken-komen bovendrijven), homoniemen (zin) en enjambementen (voorbij, wijken) zijn veelvuldig gebruikte instrumenten, evenals personificaties.

‘Oogsteen’ bevat werk dat ook mensen kan aanspreken die niet veel met poëzie ophebben.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2016


www.alberthagenaars.nl


Klik hier voor lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

MICHEL FABER - Tot leven

Michel Faber (1960, Den Haag) is een Engelstalige auteur met naast een Nederlandse ook een Australische en Schotse achtergrond. Dat hij op de eerste plaats een prozaïst is, wordt in vrijwel elk gedicht van deze bundel over liefde en dood duidelijk. De teksten zijn ragfijn geweven verhaaltjes met poëtische momenten op de knooppunten. Precies hier hebben de vertalers, Harm Damsma en Niek Miedema, goed werk geleverd.
Inhoudelijk beschrijft Faber ziekte en dood van zijn partner en hun gezamenlijke strijd vol angst en hoop. Er zijn twee delen: vóór en na het overlijden. Het literaire kruien werkt bij eerste lezing haast onmerkbaar. De kwaliteit is het hoogst waar scherpe waarnemingen overgaan in filosofisch gerichte overpeinzingen, individuele lotgevallen in de raadsels die voor iedereen gelden. Ontdaan van uiterlijk effectbejag kunnen de overwegend lange gedichten ook troost bieden aan mensen die zelf geconfronteerd worden met ziekte, in dit geval kanker.


…jij liet de wereld iets na:
lucenties van genade
die nog altijd stralen.


Vreemd genoeg zijn er nog niet veel boeken met dergelijke geslaagde combinaties.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2016


www.alberthagenaars.nl


Klik hier voor lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

CEES NOOTEBOOM - Monniksoog

Een eiland. De zienswijze van een monnik. Beide elementen van de titel van Cees Nooteboom komen met hun afgeleide thematiek in deze op Schiermonnikoog aangevangen bundel aan bod. ‘Oog’ zelf betekent ook nog eens eiland. Qua vorm hult elk gedicht zich in drie kwatrijnen met een staart van soms een halve regel, soms slechts twee woorden. Tussen beide delen gaapt de belangrijkste wending. De eindes lijken in zeggingskracht op oude Japanse poëzie:


Ooit gooide iemand
een steen in het water, die steeds verdere kringen,

nog altijd, zijn wij.


De teksten komen aanvankelijk bedrieglijk eenvoudig over maar Nooteboom zou Nooteboom niet zijn als hij niet overal konijnengangen in het literaire zand aanwees. Elk vers biedt filosofische diepte, aangegeven door zielsverwanten als Phaidros, een oude dichter, een scheepsarts (Slauerhoff), en begripsdragers als god, koor, wind, kraai, etc. Ook plaatsnamen spelen inclusief verwijzingen weer een rol, bijvoorbeeld Archangel (aartsengel), de Balg en Orion (jager). Door gerijpt inzicht en handige uitwerking is dit lyriek van de bovenste plank!



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2016


www.alberthagenaars.nl

MARTIJN BENDERS - Lippenspook

De productieve Martijn Benders (1971, Helmond) debuteerde dit najaar als romancier maar komt gelijktijdig met een zesde poëziebundel. Zijn gedichten kennen eigenheden die hij steeds verder weet aan te scherpen. Dat zijn dan vooral technisch raffinement en humor, uiteenlopend van boertig en melig tot sarcastisch en ingenieus. Het boekje biedt ook typografische trouvailles, o.a. met de hand bewerkte letters en neerdwarrelende vraagtekens. Taalplezier staat duidelijk het hoogst in het vaandel. Ongeveer een derde van de teksten komt, herschreven, opnieuw aan bod. Inhoudelijk springen verwijzingen naar literatuur, politiek en maatschappij in het oog. De onderwerpen vibreren en verschuiven dermate dat je er regelmatig verschillende interpretaties op los kunt laten:

Het hart heeft twee kamers
die naar elkaar kloppen.

Het sterkst is een hart van papier.
Een glazenwasser met een emmer bloed.


Dit is meteen een compleet gedicht. Een nadeel van dit soort werk is dat het redelijk snel vervluchtigt. De beste bijdragen zouden echter juist als tijdsdocument wel eens klassiek kunnen worden.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2016


www.alberthagenaars.nl

JHERONIMUS BOSCH IN POETISCHE ECHO'S

30 DICHTERS OVER BOSCH

Door Albert Hagenaars

Het kon niet uitblijven; in de vloed aan publicaties over het fenomeen Jheronimus Bosch, de schilder van bizarre voorstellingen die precies 500 jaar geleden de geest gaf, moesten natuurlijk ook gedichtenbundels opduiken. De eerste uitgave vol lyrische benaderingen die me onder ogen kwam is 'Vroom, frivool, vilein', een toepasselijke titel die meteen drie karakteristieken van de late Middeleeuwen aangeeft en daarmee enkele aandachtsgebieden van de schilder.

De anthologie werd samengesteld door Pien Storm van Leeuwen, die eerder een groot aantal 'poëtische poosplaatsen' in het landschap realiseerde, verzamelbundels publiceerde over o.a. de Dommel en de Mark en die, zoals aangename geruchten luiden, alweer bezig is aan een boek over de Brabantse Wal.

Voor de bloemlezing over Bosch vroeg zij de medewerking van een dertigtal dichters, van wie de meesten, net als het hoofdpersonage, een band met (Noord-)Brabant hebben, o.a. Bert Bevers, Catharina Boer, Olaf Douwes Dekker, Kees Hermis, Kees van Meel, Marijke van Hooff, Jasper Mikkers en Victor Vroomkoning. Er werden terecht ook Vlaamse dichters uitgenodigd zoals Lut De Block, Christina Guirlande, Joris Iven en Geert De Kockere.

Elke deelnemer kreeg een afbeelding van Bosch toegestuurd met het verzoek daar een passende tekst bij te vlechten. Zo liet Rob van Uden een verwijzing naar het evangelie van Johannes vol associaties op een fragment van het schilderij 'De Doornenkroning' los en Maarten van den Elzen een vers met de memorabele titel 'Roggekoorts zwerft onder een geblakerde hemel' op een detail uit 'De Temptatie van de Heilige Antonius'. Wim van Til kroop in de huid van een schoonmoeder voor het beschrijven van 'Johannes op Patmos', een rol die hem opvallend goed afging, en Willem van de Vrande waadde niet minder overtuigend door het moeras van religieuze reuring, met beelden over "willige nonnen" en een tweevoudig bedoeld kruis.

Uiteraard loopt de kwaliteit uiteen maar het gemiddelde niveau mag er wezen. Vrijwel elke bijdrage zorgt wel voor leesplezier, al is het soms met maar één gelukkige taalvondst, één treffend beeld, één snoer van klankovereenkomst of, bij Vroomkoning, één inspirerende en strak vastgehouden grondgedachte, in dit geval ontleend aan Aristophanes.

Tot de meest verrassende producten behoren 'Van alle tijden' van Marije Kos en 'Jeroen Bosch schildert weer' van Jace van de Ven en dat is opmerkelijk want zij laten zich doorgaans voorstaan op andere talenten; Kos is op de eerste plaats beeldend kunstenaar en Van de Ven journalist. Beiden vallen op door geraffineerd gebruik van een volkse zegging vol humor en bravoure. Frans August Brocatus laat zich gelden met 'Hoeveel schepen zullen wij nog laden', een gaaf vers dat zowel ontroert als opgeilt. "Mijn voeten tillen uw onderrokken, / mijn handen fladderen op uw voeten en de uwe voel ik, / ze spartelen als kwieke vissen. Mijn lepel duwt en staat." Hij werd hiertoe aangezet door een stout fragment uit 'Het Narrenschip'. Het beste gedicht, maar alleen vandaag want elke keer dat ik in het boek lees verschuift mijn voorkeur, is van Frans Kuipers. Hij ging net als Bevers en Van den Elzen uit van het onheilszwangere middenpaneel van 'De Temptatie van de Heilige Antonius' en wist de apocalyptische sfeer knap te verbinden met existentiële vragen van de moderne mens. Hij begint als volgt:



Lucht en water, aarde en vuur: deze vier,
maar de vreemdste is vuur.


En ik keek en ik keek
(en de geverfde dood keek naar mij)
en werd wakker in andermans droom.



Zijn slotregels luiden:


En iemand zei: "Er was eens een ik, lang geleden,
ver van hier, geen ontsnappen aan het sprookje."




Rest mij nog te vermelden dat de initiatiefneemster niet alleen eigen poëzie opnam maar het boek een stevige meerwaarde gaf door haar inleiding met biografische noten en een tijdsbepaling alsmede een sleutel voor tal van 15-eeuwse symbolen als: billen, blaasbalg, doedelzak, keisnijding, ketel, korf, luit, trechter en pollepel, om over beesten als aap, bok, geit, duif, eend, ekster, haan, kat, uil en pad maar te zwijgen.

'Vroom, frivool, vilein' is een boeiend boek. Het is, ook los van het Bosch-jaar, een heuse aanrader! Maar hoe kan dat ook anders met een nadruk, zie titel, op (bij)geloof, lol en de immer intrigerende slechte en zwakke eigenschappen van de menselijke soort, plus dan nog eens dertig dichters om de lezer waar nodig bij de les te houden.



'Vroom, Frivool, Vilein'; initiatief en samenstelling Pien Storm van Leeuwen; Uitgave Stichting Trajart in samenwerking met Uitgeverij Ceedata; 96 blz.; €7,50; ISBN: 978 90 71947 51 3.
Bestellen kan via de boekhandel of via storm@ceedata.nl à 10,50 € inclusief verzendkosten.



Zie voor ruim 1000 andere recensies: www.alberthagenaars.nl

ALI ŞERIK - Hartslagen van de mus

Als je deze titel van Ali Şerik (º1962) thematisch vertaalt kom je uit op enerzijds levensdrang en anderzijds aandacht voor alles wat onopvallend aanwezig is. Şerik, die tot z’n zevende in Turkije woonde en inmiddels ook direct in het Nederlands schrijft, verheft die drift dan nog tot bestaansrespect. Hij gebruikt daarvoor een prozaïsch dooraderde zegging. De poëzie schuilt bij hem niet in klankovereenkomst of een weelde aan beeldspraak. Zijn gedichten / verhaaltjes moeten het hebben van een procédé dat observaties tot hun essentie zuivert en daarna met verwondering verweeft tot lichtelijk van de dagelijkse realiteit afwijkende boodschappen. Die zijn een tikkeltje moralistisch, op een prettige manier. Vaak zit de clou aan het eind. Şeriks onderwerpen zijn net zo allesomvattend als de wereld om ons heen, met inbegrip van al dan niet herinnerde verwijzingen naar zijn geboorteland. Ze bestrijken ook het hele gevoelsgamma. De teksten zijn over het algemeen lang, soms te lang. Ze hadden met een strakkere regie spannender kunnen zijn maar zouden dan misschien wel aan sfeer verloren hebben.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, november 2015


www.alberthagenaars.nl