Y.NÉ - De werkelijkheid houdt het lang vol

Zonder twijfel is Y.Né (1958, Goes) een van de meest speelse dichters in ons taalgebied. Haar ontwikkeling werd in 2009 vastgelegd in de verzamelbundel ‘Hier mag niets af zijn’. Deze nieuwe titel geeft aan dat ze zich eerst richt op de waarneembare wereld. Maar dat is slechts een aanloop. Haar credo is namelijk dat je daar ook iets mee kan, mag, moet dóen en liefst zo persoonlijk mogelijk. De beginregels tonen al wat dat in termen van poëzie kan betekenen: “Het trage heen en weer van ruitenwissers leert / dat geen van mijn gedachten strookt / met staat van vrede. Dat het rode lampje brandt / raakt niet mijn brein.” Amper klankovereenkomst dus, geen zoetgevooisde zinnen en zeker geen behaagzucht. Nee, de zegging en beeldspraak staan geheel in dienst van het overbrengen van gedachten, even zovele aansporingen voor de lezer om die te delen, aan te vullen of te vervangen maar in elk geval om de tekst te activeren. Over bijna alle strofen valt na te denken en dan kán de vertrouwde mentale ruimte worden afgesloten, een nieuwe worden geopend, in maar bij voorkeur buiten de perken van het gedicht. “Het einde tart de verbeelding”, dixit Né.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2014.
Uitgeverij: De Geus.
Foto: Albert Hagenaars.


www.alberthagenaars.nl

PETER THEUNYNCK - De benen van de hemel

'De benen van de hemel' is een passende titel voor de nieuwe bundel van Peter Theunynck (1960, Eeklo). Hij geeft zowel een verticale interactie aan als het vermoeden van transcendentie. De omslagfoto toont hoge bomen. Daarmee is het belangrijkste motief aangegeven. Theunynck maakt dankbaar en vernuftig gebruik van wortels, takken, eigenschappen en symboolwaarden van bomen. In vrijwel elk gedicht van de zeven afdelingen staat wel minimaal één woord dat er mee te maken heeft, bijvoorbeeld bast, kweepeer, park, ontbolsterd, kreupelhout, planken, pitten, kruisen, tafelpoten. Vanuit dit woordenveld bestrijkt Theunynck de klassieke thema's geboorte, liefde en dood en daaraan gekoppeld tijden en plaatsen van lijden, vreugde, behoefte aan spiritualiteit, getuige ook titels als 'Reïncarnatie', 'Verlies', 'Flanders Fields', 'Yperiet', 'Calvarieberg' en 'San Michele, Dodeneiland'. Door het eenvoudige taakgebruik en de harmonieus uitgewerkte beeldspraak kan deze poëzie door een grote groep lezers worden gewaardeerd. Dit wil niet zeggen dat semantisch gerichte puzzelaars af moeten haken. Er is voor ieder wat wils.

Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, oktober 2014.
Uitgeverij: Wereldbibliotheek.
Foto: n.n.b.


www.alberthagenaars.nl

MARC KREGTING - dood vogeltje vluchtstroken

Marc Kregting (Breda, º1965) weet verbluffend origineel te schrijven, zo ook weer in dit boekje prozateksten, dat er aan de buitenkant als een poëziebundel uitziet. Geen stukje is langer dan anderhalve pagina. Dat wil niet zeggen dat zo’n tekst snel ‘uit’ gelezen is. Integendeel. Kregting koppelt een laconieke zegging aan verschillende en bovendien snel verspringende betekenislagen, zodat er een gecomprimeerd, haast driedimensionaal taalwerk ontstaat. Kenmerkend daarvoor zijn een verrassende kijk op de werkelijkheid, een bizarre maar overtuigend overkomende ‘logica’ die tot hilarische momenten leidt, en tal van stilistische en lexicale vondsten: ‘één voor één knakten de amaryllissen op hets orgel en plengden rode vloeistof die dood vogeltje als diksap determineerde en dan werd het dingsig’.
Kregting gaat voorbij het punt waar het Surrealisme is blijven steken, zijn taalspel overstijgt traditionele thematieken en motieven en roept een nieuwe leeshouding op. Daarmee verwerft hij zich een unieke positie: even boeiend als, vooralsnog, onbereikbaar voor het grote publiek. Volg Kregting!


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, maart 2006.
Uitgeverij: Wereldbibliotheek


www.alberthagenaars.nl

DANIEL DEE - Monsterproof

Er valt weer veel te ontdekken in deze vierde bundel van Daniël Dee. Dat is deels te danken aan de thematiek van de ontregelingen in de waarneming van het dagelijkse bestaan, door de dichter onder de term ‘waanzin’ samengevoegd.
Zoals in vorige bundels toont Dee zich een rusteloze onderzoeker en weet hij door zijn met energie geladen woordenstromen soms diep in de taal door te dringen. Dat fnuikt wel de efficiëntie en effectiviteit die het genre eveneens eist. Eén voorbeeld:


uw informatiebron voor alles over wietkweken uitgebreide informatie over het kweken kopen bewerken roken en gebruiken van (medicinale)... gesmede zuiver geharde hamer waardoor splinteren of opkrullen wordt voorkomen uitvoering met hout...tijdens de winterberging op het droge is de buitenlaag van de antifouling lichtjes beginnen opkrullen, deze moet dus sowieso verwijderd worden vooraleer... kraken en opkrullen kraken en opkrullen oorzaak kraken wordt veroorzaakt door veel te dikke filmapplicatie door sterk wisselende temperatuurverschillen... (archief) dames die hun tenen opkrullen om pumps te kunnen dragen Marokkaanse jongeren liefde en relaties (archief) goede goedkope kapster voor haren opkrullen (soort watergolven)



en zo gaat het nog een tijdje door...


Poëzie is dus zeker niet in gelijke mate in het boekje van zes afdelingen te vinden maar nog het meest in de kortere teksten. Taalavontuur op zich daarentegen komt ongegeneerd aan bod in de prozagedichten, die zich soms over meer dan één pagina uitstrekken. Toon, woordkeuze en onderwerpen zullen vooral jeugdige lezers aanspreken. In het 6e deel staan vertalingen van Russische verzen van Liza Yuvachova, wellicht een mystificatie van Dee. ‘Monsterproof’ is geen ‘must have-bundel’ maar ook geen miskoop.

Eén van de 'rustigste' teksten is:


FOTO UIT DE DEE-COLLECTIE

Het mooie uitzicht op de Schie is niet zichtbaar.
Evenmin de ruimte die ons huis werkelijk had.
In het trapgat staat de grote koelkast klem.
Zo'n grote Amerikaanse koelkast die ik altijd
al wilde met een ijsblokmaker. Hij kan niet meer
omhoog of omlaag. Daarvoor sta ik te vloeken
tegen mijn persoonlijke demonen buiten beeld.
Ik was liever lethargisch gebleven, maar er kwam
een vrouw. Mijn lieve vrouw die achter
de koelkast staat. Haar paarse rok is net te zien.
Ze is drie maanden zwanger. Wie de foto
genomen heeft kan ik me niet meer herinneren.
Ik dacht dat wij in die tijd altijd met ons tweeën waren.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2010.
Uitgeverij: Passage
Foto: Via Twitter (geen fotograaf genoemd)


www.alberthagenaars.nl

JAN H. MYSJKIN - Rekenkunde van de tastzin

Verrassing! Dit boek bevat twéé bundels, behalve ‘Rekenkunde van de tastzin’ ook het in omvang kleinere ‘Sprkls, gldls’. Jan Mysjkin (º1955, Brussel), die vooralsnog meer bekendheid geniet als vertaler dan als dichter, presenteert ze als het 2e en 3e deel van een groter project. Mede omdat hij afwisselend in Amsterdam, Parijs en Boekarest woont, tonen zijn gedichten een grote mate aan pluriformiteit. Een van zijn doelen is het verkennen van culturen en taalruimtes. De verslaglegging richt zich echter meer op de verhaallijn, vaak uitlopend in surreële beschrijvingen, dan op stilistisch intrinsieke toepassingen. Beelden als “De eekhoorntjes zien eruit als speelse krokodillen in ’t klein” zijn geen uitzondering. Door deze discrepantie tussen opzet en uitwerking overtuigen de gedichten lang niet altijd. Anderzijds is Mysjkins onderneming dankzij de ambitie, het versplinterde perspectief en het plan de campagne origineel genoeg om te blijven volgen. De bibliotheken kunnen beter wachten totdat deze poëzietocht met het slotdeel (het 10e) is afgesloten en een overzicht verschijnt.


Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2011.
Uitgeverij: Meulenhoff

TILL LINDEMANN - In stille nachten

Hardrockfans zullen Till Lindemann (1963, Leipzig) kennen als zanger van de Duitse band Rammstein. Deze tweede gedichtenbundel van hem, die alleen in de Nederlandse vertaling wordt weergegeven, richt zich op primaire gewaarwordingen als angst, pijn, lust en eenzaamheid. Toch worden die vaak ingebed in humor, van de wrange soort dan. De teksten variëren in omvang en kennen een strofische vorm. Hoewel de auteur het in interviews ontkent, maakt hij veelvuldig gebruik van effectbejag. Daarnaast geeft hij zich volop over aan clichés en flauwekul:


Doe het licht aan
zodat ik
je kan zien.


Dit is een compleet gedicht, evenals


's Nachts in mijn droom
sta je voor me
pak je mijn hand
en neem je me mee weg van hier!


Het is vanwege Lindemanns faam commercieel begrijpelijk dat zoiets uitgegeven wordt maar in alle andere opzichten bedenkelijk. Slechts af en toe kun je nadenken over een situatie of idee, lachen om een absurde grap of anderszins genieten. Deze teksten passen eventueel als egodocument op de schappen met popmuziek, als poëzie is het merendeel volstrekt ontoereikend.
De illustraties, van Matthias Matthies, zijn wel geslaagd; ze zijn scherp, stijlvol en intrigerend!





Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2014
Uitgeverij: Lebowski
Foto auteur: onbekend


www.alberthagenaars.nl

ROGER DE NEEF - Zeelanden enz.

Wie van goede haiku’s houdt, en de van origine Japanse versvorm wordt nog steeds populairder, mag dit fraai verzorgde boek bestellen. Het bevat 65 van deze korte gedichten van Roger De Neef (1941, Wemmel), die al een goede staat van dienst als dichter heeft, en afbeeldingen van acrylschilderijen van Michel Buylen (1953, Gent). De Neef kon dezelfde aandacht voor nuance, detail, sfeer en verrassing bereiken als de ragfijne, uiterst realistische weergaven van o.a. bloemen, blote meisjes en strand en zee kennen. Hij stond zich de nodige vrijheid toe maar gaf verreweg de meeste teksten wel het lettergreepschema 5-7-5. Twee voorbeelden die aangeven hoe zijn regels in elkaar overvloeien:


De blauwe nerven
van zand zee en lucht alles
is vlees geworden.


en


Ingesloten in
de moeder door de open
zee ingesloten.


Alle gedichten zijn ook vertaald opgenomen, in het Frans door Bernard de Coen, in het Engels door Trisha Rose Jacobs. Deze versies kennen noodgedwongen een lossere vorm.

Het was een passende keuze de teksten ter wille van een grotere eenheid van kleur te laten wisselen.







Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2014
Uitgeverij: Lannoo
Foto auteur (detail): David Samyn


www.alberthagenaars.nl