BARNEY AGERBEEK - Schaduw van schijn

De titel geeft met z’n dubbele onbestemdheid en de verwijzing naar het schaduwspel ‘wayang kulit’ al aan dat Barney Agerbeek (1948, Surabaya) geïnteresseerd is in het wezen van dingen en mensen. In twaalf schetsen peilt hij naar beweegredenen en keuzes. Hoewel het oosten c.q. Indonesië (waar de auteur tweemaal woonde) niet in elk verhaal de plaats van handeling is, spelen de waarden ervan constant een rol, vooral in de voor de hand liggende contrasten die Agerbeek mede dankzij zijn Indische achtergrond bekwaam ontvouwt zoals verleden-heden, ratio-emotie, collectief-individueel. Terecht lopen die ook in elkaar over. Helder formulerend en met zowel mededogen als humor roept hij al in enkele lijnen de werelden op waarin zijn figuren opereren. Zijn sociale keuze is elastisch, o.a. sloebers, zakenlui en zowaar de sultan van Yogyakarta komen aan bod. Elk heeft ongeacht de status z'n dilemma's en zwakheden. Agerbeek spaart zichzelf in dit rollenspel niet, wat de identificatie met de lezer versterkt. Voor een debuut is dit niet alleen een boeiend maar ook een opmerkelijk zuiver boek!







Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, juni 2013.
Uitgeverij: In de Knipscheer
Foto auteur: © Galerie / Fotografie Studio Della Bellezza, Culemborg

JASPER MIKKERS - We zijn al lang onderweg

De saai overkomende nieuwe titel van Jasper Mikkers (1948, Oerle) bevat twee elementaire links. De belangrijkste, ‘onderweg’, verwijst niet alleen naar fysiek reizen! De gedichten, deels eerder verschenen, voeren je mee naar o.a. Mongolië, Griekenland, Noord-Afrika en Ierland maar evenzeer naar vragen van spirituele aard, naar verlangen en twijfel. Het tweede element, ‘lang’ duidt op de ontwikkelingsgang van de mens en zijn verschuivend cultuurbeeld. Voor deze twintig, over het algemeen langere, teksten koos Mikkers een verhalende stijl. Daaraan kleven risico’s. In zijn parlando zitten echter maar weinig vale, proza blijvende plekken. Tot de ingrediënten behoren straattaal, humor en treffend benoemde details. Door de metafysisch gerichte binding hiervan worden verre oorden vertrouwd, terwijl dagelijkse beslommeringen diepte verkrijgen. Mikkers bewijst dat schoonheid en verbeelding veeleer voortkomen uit het beschouwen dan uit wat waargenomen wordt, hoe mooi of lelijk dat ook is. Dankzij de rijpe thematiek, nieuwe schikking én stilistische eenheid werd deze bundel zijn beste.

EEN VAAS (fragment)

'Normaal varen ze uit als er geen maan is,' zegt ze.
'De nacht is donker, schijnsel van de lampen lokt

de vissen naar de oppervlakte, maar waarom verlaten ze
het veilig diep voor licht? Een kano, kijk! Nog een.'

Van peddels blinkend in het lamplicht vallen druppels,
glans van mannen bij de boeg, drietand in de hand.

Vol duisternis en bruisen is de branding.
'Over de wortel van een zeeden viel ik,' zegt ze.

'Terwijl ik overeind kwam, uit het grijze zand,
voelde ik de hand van het landschap op mijn schouder.'

Hij denkt aan wat ze eerder zei. 'Een vaas ben ik,
verspreid in scherven lig ik over heel de wereld.'



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, juni 2013.
Uitgeverij: Nieuw Amsterdam.
Foto auteur: © Albert Hagenaars.



www.alberthagenaars.nl

PETRA ELSE JEKEL - Oer

Debutante Petra Else Jekel (º1989, Arnhem) doet een ambitieuze poging zich meteen op de poëziekaart te zetten. Letterlijk ook want ze hanteert in ‘Oer’ (symbolisch geladen titel, met opdracht voor moeder en grootmoeder maar er wordt ook verwezen naar de rivier de Our) een geometrie van stippellijnen met minuscule, nog net leesbare verwijzingen naar delen van gedichten die over het boekje verspreid zijn. Deze zijn ook vindbaar door overeenkomende kenmerken van het lettertype als vet, cursief e.d. Bovendien zet zij in de 1e helft een zgn. hoogtelijn in, bestaande uit één lange, bovenaan over meerdere pagina’s doorlopende regel en een dito dieptelijn voor de 2e helft onderaan. Veel gedichten kunnen traditioneel gelezen worden maar dan zie je nog wel de lijnen. Het nadeel daarvan valt gemakkelijk te raden.

Tussendoor staan ook nog korte bijdragen zoals:

schrijf een gedicht als huwelijkscadeau
vragen zijn dichtersvrienden

waar ik nog nooit zo zeer geen bruid was
sta ik aan zijn feestelijk graf.


Jekels thematiek geldt de relatie tussen man en vrouw, afkomst en identiteit, mens en omgeving. Haar zegging is eerder verhalend, de beeldspraak sterk lichamelijk gebonden. Resumerend: een bundel met een opmerkelijke compositie zonder meerwaarde voor de gedichten op zich, die veelal wel beter zijn dan die van de gemiddelde debutant.





Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, juli 2010.
Uitgeverij: Passage



www.alberthagenaars.nl

MARC KREGTING - Zoem!

Het belang van 'Zoem!' van Marc Kregting (Breda, 1965) stoelt op twee technieken. De belangrijkste is inhoudelijk en gebruikt woordvelden die de leesverwachting ondermijnen en een alternatieve logica vormen. Hoe nieuw de verbanden ervan ook zijn, Kregting presteert het om enige gedachte aan toeval te vermijden. Juist door het uitschakelen van vrijblijvendheid vergaren zijn teksten een eigen realiteit. De tweede is grammaticaal van aard en tast de gebruikelijke zinsvolgorde aan. Gecombineerd leveren deze technieken dan regels op als:

Landschap van honing, der allen makkers
moest je het. Al keerde je de gezoete kop,
enige horens ontbraken.

Dit fragment bewijst dat Kregting een hoogst karakteristieke stijl hanteert die echter van een heel klein aantal lezers de kans zal krijgen zich als een bijzondere gewaarwording te laten gelden. De bundel kent geen formele indeling. De gedichten zijn verhalende teksten met overwegend korte regels boordevol ontwikkeling (vandaar ook de ondertitel 'Evoluties'). Ze kunnen uitstekend apart gelezen worden. Wie graag taaltochten onderneemt, zal lang van huis blijven.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, juli 2009.
Uitgeverij: De Wereldbibliotheek



www.alberthagenaars.nl

KEES BLOKLAND - Van alle tijden

De in 1947 te Schiedam geboren Kees Blokland, behalve dichter ook bestuurder en wetenschapper, publiceerde tot nu toe een handvol bundels. Zijn gedichten kennen een grote consistentie. De titel 'Van alle tijden' wijst daar al op. Ook deze uitgave kenmerkt zich door een eenvoudig taalgebruik, een religieuze en filosofische inslag en het ontbreken van interpunctie zodat regels en beelden in elkaar overvloeien. Tevens is er veel parallellie in klank. Harmonie is van meer belang dan spanning, ze worden derhalve ook niet tegen elkaar uitgespeeld. De beeldspraak rust vaak op waarnemingen van de natuur, met name winterse, gezuiverde, voorstellingen. Het schaatsen bijvoorbeeld is veeleer een overgang in een onbegrensde spirituele ruimte dan een sport. Voor Blokland is poëzie daarmee ook meer een middel dan een doel. Helaas is zijn werk niet vrij van clichés als "Sneeuw kleurt de nachten wit" en "gouden herfstbomen" en overbodige elementen.
Er zijn ook z/w tekeningen opgenomen van de Amsterdamse kunstenares Famke Hajonides (1952, Jakarta). Ze zijn soms figuratief soms abstract maar hebben bijna altijd minder kwaliteit dan de tekst en ook dan haar schilderijen, waarvan de kleuren (Hajonides is een colorist in vol ornaat) de zwakke lijnvoering in hoge mate compenseren.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, februari 2013
Uitgeverij Cees Duine



www.alberthagenaars.nl

WIM BRANDS - De vijftig beste gedichten

Wat jammer dat de vijftig beste gedichten van Wim Brands (1959) in een bundeltje verschijnen dat qua formaat uiterst bescheiden mag worden genoemd. Samensteller Chrétien Breukers verweeft in zijn nawoord op inzichtelijke wijze thema’s (o.a. beperkingen in communicatie, de spanning tussen vraag en antwoord bij essentiële ervaringen) en motieven (engelen, de vader, de dood en andere vormen van verdwijnen) die Brands’ werk kenmerken. Hij verzuimt echter in de Verantwoording te vermelden dat hij mede uit een eerdere selectie koos (‘De schoenen van de buurman’ uit 2000, dat werk uit 5 bundels bevat) zodat de bovengemiddeld geboeide lezer zich kan afvragen waarom er nu maar drie publicaties in aanmerking kwamen.
Er staan ook vertalingen bij of gedichten met als toevoeging: vrij naar ...plus de naam van de betreffende dichters, o.a. John Berger, Wolf Wondratschek, Charles Reznikoff en Linda Gregg. Sommige teksten bleven tot nu ongebundeld.
Brands is allesbehalve een veelschrijver, vijftig teksten is voor hem al een fiks aantal. Toch varieert daarin de kwaliteit nog behoorlijk. De beste zijn zonder meer topgedichten, hardnekkig indringend, zoals het voorlaatste vers 'Tati', de minste waren beter weggelaten. Dertig tot veertig zou daarom een doeltreffender aantal geweest zijn.



TATI

Hij ziet een man die een bank schoonveegt, een krant uitvouwt,
een vrouw die een kind troost: hij wil niet vertrekken.

Er is een jongen. Er is een zenuwachtig meisje. Hij wijst
haar een nest in een nok, de rode kelen.

Dit is het geheim, denkt hij. Hij kijkt naar de mensen
om zich heen en ziet dat het mimespelers zijn

die treinreizigers spelen.








Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, februari 2012
Uitgeverij Compaan




www.alberthagenaars.nl

CHRÉTIEN BREUKERS - Het is niet anders

De productieve Chrétien Breukers (Leveroy, º1965) debuteerde in 1989 en wist in zijn poëzie een voorlopig hoogtepunt te bereiken met het originele ‘Tongebreek & Niemendal’ (2008). Hoewel verschillende elementen in de vier afdelingen van ‘Het is niet anders’ juist dáár sterk aan doen denken, komt deze verse bundel o.a. door een lossere binding toch minder indringend, minder overtuigend over. Karakteristiek zijn vooral: 1) de soms quasi nonchalante verteltrant waar de beeldspraak en strategisch bedoelde woorden als korte, krachtige stoten evenwel des te beter in uitkomen, 2) een ironische toon die tegenwicht moet bieden voor serieuze onderwerpen als geloof en verdriet, en 3) het gebruik van christelijke motieven, waar Breukers z’n voornaam eer mee aandoet. De thematiek, zie titel, blijft vrijwel steeds gericht op de verhouding tussen verlangen en ambitie enerzijds en verlies en aanvaarding anderzijds. De wrang uitgebeelde maar tevens even humoristische als filosofische voorstellingen van Hans Lemmen (9 tekeningen) gaan een meervoudige dialoog aan met de poëzie maar behouden hun autonomie.


DE VROUW ACHTER HET RAAM

Satijn, brokaat en zijde uit het
vaderland. Een bed op maat gemaakt
door iemand uit New York. Luchten van
beroemde merken uit Parijs. Maar toch.

Het is niet dat de dominee haar
verwaarloost. Dat niet. Altijd is
heimwee naar een leven dat veel
rauwer is haar toch te machtig.

Ze stelt zich voor dat hij daar ligt, straks,
op haar bed, een kogel in zijn lijf.
De ander hangt nog om haar heen. Zweet,
katoen en leer. Haar lichaam is zo zwaar.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, februari 2010.
Uitgeverij De Weideblik.


www.alberthagenaars.nl