DALAI LAMA VI - Een turkooizen bij

De Boeddhistische benaming dalai lama bestaat sinds de 16e eeuw. De in 1683 geboren Tsangyang Gyatso werd de zesde religieuze leider in deze rol. Op jonge leeftijd schreef hij gedichten waar Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische religies, Sanskriet en Hindi, er 66 van vertaalde. Het gaat om korte metrische teksten met een vooral romantisch perspectief. Onduidelijk is of ze door de dalai lama werden gemaakt of door volgelingen. Ze bevatten ook allerlei verwijzingen, soms kritische, naar andere zaken. Hoewel het poëtisch gehalte van de teksten in onze taal en tijd niet hoog is, zijn ze als liedjes in o.a. China en Tibet nog steeds populair. Kwaliteit heeft wel:



Het meisje van de markt
En ik
We legden een belofte af, een liefdesknoop
Van slechts drie woorden
Maar ze zijn als een veelkleurige slang



Van der Velde trok circa 40 blz. uit voor zijn inleiding, voegde een notenapparaat toe, beide geen luxe, en nam de originele versies op. Het resultaat is een bijzondere, zelfs unieke uitgave, die in historisch en spiritueel opzicht echter belangrijker is dan als poëzie.




Geschreven in opdracht van NBD Biblion, Januari 2025



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

RAYMOND CARVER - Jullie weten niet wat liefde is

Raymond Carver (1938-1988), geboren in een grensdorp in Oregon, excelleerde met korte verhalen en gedichten en bereikte daarmee internationaal succes. Beide genres beïnvloedden elkaar en vielen meer en meer samen. Stijlkenmerken zijn de bondige, eenvoudig overkomende zegging, scherpe waarneming en grote mate van toegankelijkheid.
Inhoudelijk richtte Carver zich op het bestaan van de ‘kleine lieden’ tot wie hij ook zelf behoorde: hun zorgen, gesappel, simpel maar puur geluk en al dan niet vergeefse hoop:



Geluk. Het komt
onverwacht. En het overtreft, werkelijk,
alle woorden erover vroeg in de ochtend.



Joris Iven vertaalde, bijgestaan door Peter van Beek, teksten uit drie poëziebundels en slaagde erin om dichtbij het Engels te blijven en toch de Nederlandse versie een grote mate van vanzelfsprekendheid te geven. Ook schreef hij de inleiding, met vooral biografische informatie. De oorspronkelijke versie staat gelukkig steeds, zij het in kleinere letters, naast de vertaling. Kunnen feiten principieel gewaarwordingen en emoties worden? Dit werk komt onverwacht ver in de richting!




Geschreven in opdracht van NBD Biblion, Januari 2025



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

JOHAN CLARYSSE - Het geduld van water

Johan Clarysse (Kortrijk, 1957) studeerde filosofie en ontwikkelde zich als kunstschilder. Zijn late poëziedebuut, dat vijf delen kent, toont overeenkomsten met beide achtergronden. Veel van z’n uitspraken en beelden, hoewel bedrieglijk eenvoudig overkomend, prikkelen tot nadenken en ook het taalspel is minstens zo helder als de ingrijpend aangepaste waarnemingen op zijn doeken. Geen wonder dat kijken en zien een grote rol spelen, overdracht versterken en soms meervoudige effecten bieden, zoals met ‘luren’ en ‘leren’ in volgend citaat:



Haar ogen leggen mij in de luren,
leren mij dat kijken aanraken is.



Daarnaast weet Clarysse hoe hij suggestie moet oproepen. In alle gevallen streeft hij naar het blootleggen van essentie. Hoewel talrijke onderwerpen en uitgangspunten aan bod komen, gaan die vrijwel allemaal door een thematische trechter. Aan het uiteinde daarvan verheft zich de mens in een spanningsveld tussen individu en sociaal wezen:



Wie we zijn blijft onzeker. Van op afstand
licht je even op en kom je in mij thuis.



Deze gedichten vormen op alle niveaus een gaaf debuut!




Geschreven in opdracht van NBD Biblion, January 2025



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

COENRAAD J. PEN - Binnen

Coenraad J. Pen (1961, Winschoten) debuteerde dit jaar dan wel laat maar buit de voordelen ten volle uit: een heldere, stilistisch uniforme stijl en een strak concept. De titel verwijst naar de tijd die hij “na een misstap” in penitentie doorbracht. Thema’s zijn o.a. (on)vrijheid, solidariteit en een nieuw leven aangaan op basis van gerijpt inzicht. Niet alle gedichten tonen een hoog poëziegehalte, sommige blijven slechts verhaaltjes, samen weten ze echter een sterk sfeerbeeld op te roepen en, op de beste momenten, ook inhoudelijk indringend over te komen. Pen komt nergens met tierelantijnen aan maar blijft steevast realistisch, al spelen fantasieën van de weeromstuit een rol, juist om de nuchterheid te benadrukken:



…staat zij, bloedmooi blond,
met een pikzwarte hond
aan haar hand. Snuffelend

aan ons lijf. Al heb ik niets,
gedachten razen; ik sta stijf
van angst en brand van
nieuwsgierigheid.

Ruilen met die hond, aan haar lijntje lopen.



Het maatschappelijk belang van de bundel evenaart het literaire; er bestaat niet veel poëzie op enig niveau van (ex-)gevangenen.





Geschreven in opdracht van NBD Biblion, december 2024



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

KABIR - Schilderen met het palet van de liefde

Dit boekje bevat de Nederlandse versie van de Engelse vertalingen van de overgeleverde, soefisch beïnvloede verzen van Kabir Das (1398-1455). De inleiding is van Thomas Rain Crowe, die 65 teksten koos en in 2 delen opnam: ‘Hij’ en ‘Zij’.
Hij legt de principes van de in India werkzame Kabir uit en geeft aan dat vermoedelijk veel van diens verzen door volgers zijn geschreven. De heilig verklaarde dichter verzette zich tegen zinloze rituelen van de bestaande religies en bepleitte het goddelijke in alles, maar ook het loslaten van wereldse zaken én het ego, heilge waarden hierin of niet!
Om De Waarheid te vinden zijn liefde, concentratie en mystiek nodig. Zijn lyriek, die in onze taal opvallend verhalend overkomt, richt zich daarom op deze waarden. De hedendaagse lezer zal veeleer aangesproken worden door de inhoud dan door vorm, klank en melodie, hier nauwelijks belangrijk, waar de meeste poëzie juist op stoelt. Belangrijk is dat er over aardig wat uitspraken zinvol nagedacht kan worden:



Ik bestudeer het verschil
tussen het water en de golven.



Kabirs werk trotseert niet alleen de taalgrenzen maar ook de eeuwen!





Geschreven in opdracht van NBD Biblion, december 2024



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

PAUL DEMETS - De schaamsoort

Paul Demets (1966, Olsene) weefde een poëtisch netwerk in de vorm van brieven aan Guido Gezelle, waarin hij citaten uit diens werk opnam, en hing zijn web op aan de zeven hoofdzonden, die tevens de volgorde bepalen. Het gaat om o.a. superbia (hoogmoed), luxuria (lust) en avaritia (hebzucht). Deze thema’s, elk versterkt door een motto, verwerkte hij in processen en gebeurtenissen als klimaatverandering, de snel veranderende perceptie van gender en de beruchte ontgroening van Sanda Dia. Hij vervlocht er bovendien persoonlijke herinneringen door. De titel (een term van vogelaars) verwijst naar grillen in het waarnemen én de schaamte die de mens moet ervaren vanwege zijn misbruik van natuurlijke bronnen. Demets gebruikt doorgaans een vooral verhalende en daardoor niet te moeilijke toon. De beeldspraak verleent er opnieuw een welkome scherpte aan:



Vochtig makend met mond en tong
praatte hij haar om. Een god
opklimmend langs haar rug.



Vanwege de ingenieuze compositie, actuele onderwerpen, eenvoudig overkomende zegging en krachtig idioom zal een bestelling geen vergissing zijn.




Geschreven in opdracht van NBD Biblion, november 2024



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

ANNE LICHTHART - Zeeboerin

Anne Lichthart (1977) is onder meer actief als librettist, regisseur en hoorspelschrijver en debuteert nu met poëtisch proza voor kinderen. Cynthia Borst maakte er originele tekeningen bij. Het keurig verzorgde boekje bevat toevoegingen als een separate envelop (met briefje erin) en andere ingeplakte papiertjes, soms met tekst. Beide genres vullen elkaar goed aan. Hoofdpersoon is het meisje Teun dat met haar hond Mol op een boerderij woont en een sterke band met de directe omgeving en de seizoenen ervaart. Vandaar dat het krioelt van woorden als hooi, erf, houthakken, slachten, melktank en mesthoop. Een andere thematische draad is de liefde. Lichtharts stijl leunt op korte zinnetjes met weinig tierelantijnen waardoor ze meteen aanspreken. Hoewel de sfeertekening sterk is, komt het aangekondigde poëtisch element er bekaaid vanaf.



Teun kijkt naar haar tenen.
Ze staat daar maar.
Ze kijkt naar de grond.
Er zit een strootje aan haar sok.



De schrijfster is er evenwel in geslaagd om met nota bene realistische beschrijvingen een parallelle fantasiewereld tot uitdrukking te brengen.





Geschreven in opdracht van NBD Biblion, juni 2024



www.alberthagenaars.nl


Zie ook:

Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling