zondag 28 oktober 2018

AP DIJKSTERHUIS - Wie (niet) reist is gek


Ap Dijksterhuis (1968, Zutphen) is psycholoog en verwoed reiziger. Dat beide aspecten goed samengaan, bewijst hij in dit beknopte boek vol openingen. Hij legt in één keer meerdere pijlen op zijn boog aan: die van o.a. kennis, verwondering, humor, spanning en empathie.

Hoewel er een thematische verdeling is, ‘Het eeuwige leven’ bijvoorbeeld heet een hoofdstuk, spelen verschillende aspecten tegelijk een rol. De bezochte plekken, o.a. Bagan, Leh, Quito en de Grand Canyon worden niet uitvoerig beschreven maar vaak ingezet als ervaring of illustratie van een gedachte. Het omgekeerde gebeurt ook.

Dijksterhuis weet het denk- en voorstellingsvermogen van de lezer danig te porren, ook met trucjes als:



Ik verwijs nu niet naar Einsteins relativiteitstheorie, die ons leert dat iemand die haar hele leven in een vliegtuig doorbrengt na tachtig jaar ongeveer 0,00005 seconden jonger is dan haar tweelingzus die niet gevlogen heeft.



Want hup, de verwijzing kreeg z’n beslag al! Dijksterhuis’ stijl garandeert een bruisend relaas, voor veel lezers hopelijk de opmaat naar eigen mentale gewaarwordingen.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, mei 2017



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl




PETER THEUNYNCK - Traangasmaatschappij


De energiek schrijvende Peter Theunynck (º1960) geeft het taalplezier weer alle ruimte in z’n nieuwe, uit 7 afdelingen bestaande bundel. Elk van deze reeksen staat voor een thematische invalshoek, getuige titels als ‘Vluchtroutes’, ‘Nederlagen’ en ‘Liefdesverklaringen’.

Evenals in z’n vorige publicaties stoelt zijn poëzie vooral op een eigenwijze beeldspraak. Hij is daarmee minder uit op mooischrijverij dan op verrassingseffecten:



Mijn mantelpakmeisje vol steelse snoepzakideeën.
Mijn dijenkathedraal op vermiljoenen laarsjes.
Mijn tuimeltuin, brandschoonste beeldglas van mij.



Dergelijke regels, bij Theunynck regelmatig ook overspannen, hebben zowel voor- als nadelen; ze zorgen ervoor dat de lezer op scherp blijft staan maar ontnemen met hun aan elkaar geknoopte beelden soms ook het zicht op de inhoud. Hij is derhalve het meest geloofwaardig waar hij beide componenten met elkaar in balans brengt en dat lijkt, vergeleken met het eerdere werk, steeds beter te lukken. Eén ding is zeker, hij heeft zich voorgoed in onze poëzie genesteld!



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, januari 2007



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl




zaterdag 22 september 2018

SVEN DE SWERTS - Atomenplukker


Opvallend aan deze bundel van Sven de Swerts (1987, Zoersel) is dat het tweede en laatste deel een drievoudige titel draagt en dat precies de helft van de 24 teksten samen met andere dichters werd geschreven, van wie de bekendste Nick J. Swarth is. Een uitleg over dit dubbelspel ontbreekt.

De Swerts is slammer, videomonteur en ‘theatermens’ en deze bezigheden hebben overduidelijk hun neerslag in zijn poëtische werk, dat overtuigend dramatisch overkomt. Maar de begrippen tuimelen over elkaar, vaak tot nadeel van de overdracht. De expressieve kracht wil althans stukken belangrijker zijn dan enige gedachtelijn:


Je narrativiteit ontbrandt in geglooide wolken
je niet nucleaire uitspraak een genocide ontsteekt
Je detoneert in tandstenen die we rapen op stranden vol lijken.


Zulke regels doen het op een podium ongetwijfeld beter dan in een boek maar zullen ook dan de nodige vragen oproepen. Wellicht is dat de bedoeling van De Swerts. Poëtische kwaliteit wordt er echter niet mee afgedwongen.
Minder frictie tussen woorden / beelden (atomen?) zou de nagestreefde uitdrukkingswijze geenszins hinderen. Integendeel!



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, mei 2018



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl




FRANS BUDÉ - Alles gaande


Een poëtische carrière kan boeiend zijn wegens alle hoogte- en dieptepunten en extra glans krijgen door een turbulent leven van de maker.
Bij de in Maastricht residerende Frans Budé (º1945) is dit alles niet aan de orde. Integendeel. Toch is hij al vele jaren een van onze beste dichters. Zijn werk verdient alle aandacht puur op basis van intrinsieke kwaliteiten. ‘Alles gaande’ is wellicht zijn beste maar zeker zijn rijpste werk tot nu. De bundel telt zeven goed op elkaar aansluitende reeksen maar vormt door de diepgang en de talloze verborgen verbanden een boek dat je nooit uit hebt.

Centraal staat de dood die zo origineel in woorden gevangen wordt, én zo treffend verbeeld in de spanning tussen individu en groep, dat in feite het raadsel van het leven zich ontvouwt. Budé haalt hierbij technisch alles uit de kast, zonder in effectbejag te vervallen.

Het motto is van Kurt Schwitters: "Wir spielen bis uns der Tod abholt"

Zijn taal blijft immer spontaan, de stijlfiguren vloeien steeds natuurlijk voort uit de zegging en het resultaat is voor een breed publiek bereikbaar. Dit is klasse!

Een van de meest geslaagde gedichten, van de "holle weg" tot "de holte" in het kussen, luidt:


ONZICHTBAAR

Nu hij niet komt straks
over de holle weg zo lang onzichtbaar
tegen de lege lucht, delen wij
de woorden die hij achterliet,

ontwaken pratend met de gordijnen
als een wind de kamer binnenkomt
terwijl het sneeuwt voor de deur -

alsof verwacht. Binnen
schudden wij het kussen op,
slaan aldoor een vuist die achterblijft

in de holte van de sloop.




Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, februari 2001



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl




vrijdag 31 augustus 2018

PETER SWANBORN - Het wolkenreparatieatelier


De titel doet al meer vermoeden dan een voorliefde voor zelfgemaakte woorden. Peter Swanborn (1963, Bussum) heeft het in deze uit drie delen bestaande bundel over ziekte en overlevingsdrang, leven en dood dus, waarvoor de symbolen van de natuur en haar cirkelgang centraal staan. Andere neologismen zijn o.a. ‘systeemfetisjist’, ‘stekromantiek’, ‘hemeltheater’ en ‘mollengekonkel’. Hoe vernuftig ze ook kunnen zijn, soms eisen de samenstellingen zoveel aandacht op dat dit ten koste gaat van de rode draad.

Swanborn gaat uit van waarnemingen, laat ze, zelfs de meest banaal overkomende, overgaan in gedachten en die weer in energiek verwoorde beelden. Hij geniet niet alleen van het taalspel maar wil de lezer tevens een spiegel voorhouden:


Na tien minuten op het kussen, pijnlijke knieën,
terug naar de adem, adem, springt onrust nog
steeds door de kamer. Leef, vecht, neuk! Nu!


Er zijn maar weinig regels waar niks in gebeurt. Dat geeft de gedichten, hoewel de woorden af en toe over elkaar struikelen, een behoorlijke slagkracht, vergelijkbaar met die van de lyriek van Seamus Heaney!



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2018



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl




zaterdag 23 juni 2018

RUMI - Over liefde, lachen, dood, verraad en de ziel


Roemi of Rumi is relatief laat ook in het westen een begrip geworden. Onder deze naam heeft de nalatenschap van de Perzische soefi-mysticus Mohamed Jali ad-Din Balkhi Rumi (1207-1273), bestaande uit o.a. verzen en verhalen, een plekje in het hart van veel lezers gevonden.
‘Hart’ mag benadrukt worden want het staat, veel meer dan boekenkennis, symbool voor inzicht uit ervaring, voor activering van begrip en liefde in de breedste zin van het woord. Rumi’s hoofdwerk is het omvangrijke filosofische gedichtenboek ‘Masnavî’ ofwel ‘Coupletten’.

Coleman Barks, een Amerikaanse Roemi-promotor en zelf ook dichter, koos hier minder bekende teksten uit en vertaalde ze in het Engels. Aleid Swierenga en Wakil van den Brink baseerden op deze editie hun vlotte, hedendaagse NL versie. Een groot aantal onderwerpen passeert, zie ondertitel, de revue.


Wees als de geur van rozen een onzichtbare gids
die je toont waar de binnentuin is.


Het boek richt zich qua opmaak op een groot publiek. Er zijn echter al veel teksten van Rumi in het NL verschenen, ook uit de Masnavî. Wie nog niets heeft: bestellen!




Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, mei 2017.



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl




CORNELIS VAANDRAGER - Made in Rotterdam, Verzamelde Gedichten


De Rotterdamse auteur Cornelis Vaandrager (1935-1992)werd vooral bekend door zijn bemoeienis met de tijdschriften Gard Sivik en De Nieuwe Stijl en had het meest succes met een debuutroman. Zijn ware betekenis schuilt echter in een handvol poëziebundels.
Kenmerken zijn een meestal uitgebeende zegging; gebruik van ready mades en associaties, Rotterdams dialect (in toenemende mate) en harde maar treffende humor. Vaak overtreft de poetica de poëzie.
Om verschillende redenen, o.a. wisselende kwaliteit, ‘wrong moments’ en het tegendraadse karakter van de maker, kwamen zijn gedichten publicitair niet goed uit de verf. Deze door ex-compaan Hans Sleutelaar en fan Martin Bril voortreffelijk samengestelde en van aanvullende informatie voorziene ‘Verzamelde Gedichten’ biedt de bundels (chronologisch), de ongebundelde poëzie, aantekeningen per titel en tot slot een lange biografische schets, bibliografie en verantwoording.
Alleen al vanwege de hoge literair-historische waarde zouden veel bibliotheken een bestelling moeten plaatsen. Vaandrager zei terecht:

Ik ben ver weg. Hier ben ik.



Geschreven in opdracht van NBD/Biblion, april 2008.



Zie ook:
Frozen Poets - Beelden, graven en andere sporen van dichters

Lange kritieken, gepubliceerd op De Verborgen Hoek

Nederlandstalige gedichten in Indonesische vertaling

www.alberthagenaars.nl